LHH istraživanje na više od 11.000 HR lidera i zaposlenih pokazuje da su masovna otpuštanja postala redovan alat upravljanja, a ne krajnja mjera.

Otkazi u 2026. postali su pravilo, a ne izuzetak: 87 odsto HR lidera globalno kaže da je njihova organizacija već sprovela ili planira otpuštanja ove godine, pokazuje istraživanje kompanije LHH, dijela Adecco grupe. Udio raste iz godine u godinu, sa 77 odsto u 2023. i 73 odsto u 2024. Iza naslovne cifre kriju se podaci koji bi trebalo da zabrinu svakog ko odlučuje o radnim mjestima, jer pokazuju da većina firmi ne zna koliko ih otkazi zapravo koštaju.

Ukratko:

• 87 odsto HR lidera kaže da su njihove firme već otpuštale ili planiraju otkaze u 2026, prema istraživanju LHH-a.
• 39 odsto je već ukinulo radna mjesta i očekuje nova smanjenja do kraja godine.
• 73 odsto firmi koje prate troškove kaže da je ciklus otpuštanja i ponovnog zapošljavanja skuplji od internog premještanja.
• 77 odsto HR lidera tvrdi da nudi programe premještanja, ali ih prepoznaje samo 19 odsto zaposlenih.
• 64 odsto HR lidera kaže da stalna otpuštanja narušavaju njihovo sopstveno mentalno zdravlje.

Šta se tačno desilo

LHH je anketirao 3.000 HR lidera i 8.000 kancelarijska radnika u firmama sa više od 500 zaposlenih u SAD, Kanadi, Švajcarskoj, Francuskoj, Brazilu, Australiji i Velikoj Britaniji. Rezultat: otpuštanja su postala kontinuiran proces. Kao glavni razlog 41 odsto HR lidera navodi potrebu da organizacija ima prave vještine za narednu deceniju, a 37 odsto stalne promjene na tržištu.

Najveći problem je što firme ne mjere efekte. Samo 62 odsto poslodavaca uopšte prati troškove ponovnog zapošljavanja, a od njih 73 odsto priznaje da je ciklus otpusti-pa-ponovo-zaposli skuplji od ciljanog premještanja ljudi unutar firme. Istovremeno, samo 32 odsto mjeri uštede od premještanja, a 30 odsto broji koliko je ljudi uopšte premješteno.

"Otkazi su neizbježan dio prilagođavanja organizacija promjenama u traženim vještinama i tržišnim uslovima. Pitanje je da li kompanije imaju infrastrukturu da prepoznaju koga treba premjestiti za buduće potrebe", poručio je John Morgan, predsjednik LHH-ovog sektora za tranziciju karijera.

Kontekst i konkurencija

Talas otpuštanja neodvojiv je od uvođenja AI alata: više od polovine ovogodišnjih smanjenja u tehnološkom sektoru poslodavci pravdaju automatizacijom. Ali raste i broj firmi koje priznaju da su pretjerale, pa istraživanja pokazuju da više od polovine poslodavaca žali zbog otkaza vezanih za AI, a dio njih tiho ponovo zapošljava iste ljude, često po višoj cijeni.

Cijenu plaćaju i ljudi koji ostaju: 67 odsto zaposlenih brine zbog neizvjesne ekonomije, 58 odsto strahuje da će talas otkaza oštetiti njihovu karijeru, a 56 odsto sumnja da će njihove vještine sutra ikome vrijediti. Organizacioni psiholog Adam Grant to sažima ovako: neizvjesnost je često stresnija od loših vijesti, jer kad ljudi ne znaju šta dolazi, zamišljaju najgore.

Naša perspektiva — šta ovo znači za region

Za HR menadžere ključna pouka je da se isplati mjeriti ono što većina ne mjeri. Primjer: proizvodna firma sa 300 zaposlenih koja zbog novog softvera ukida pet administrativnih mjesta može te ljude otpustiti, pa za godinu dana plaćati oglase, agencije i uhodavanje novih radnika. Ili može uporediti taj trošak sa cijenom tromjesečne prekvalifikacije za podršku prodaji. Firme iz LHH istraživanja koje su računale, utvrdile su da je druga opcija jeftinija.

Za vlasnike firmi poruka je o komunikaciji. Ako zaposleni o smanjenjima saznaju iz hodnika, najbolji ljudi počinju da traže posao prvi, jer oni najlakše odlaze. Jasan plan, makar i sa lošim vijestima, zadržava ključne ljude duže od ćutanja.

Zaključak

Sve govori da restrukturiranja ostaju stalna pojava i u 2027, ali i da će prednost imati firme koje umjesto refleksnog rezanja grade interne programe premještanja. Vrijedi pratiti da li će rastući troškovi ponovnog zapošljavanja natjerati poslodavce da uspore sa otkazima.

Ako želiš da pratiš kako AI i restrukturiranja mijenjaju tržište rada u regionu i svijetu, prijavi se na AI newsletter.