Evropa i AI istraživači upozoravaju da je EU 100x premala

Osam evropskih naučnika objavilo je esej koji traži "najambiciozniji politički program u istoriji poslijeratne Evrope" i nisu pretjerivali u naslovu.

Osam uglednih evropskih istraživača objavilo je esej pod nazivom "Europe 2031" u kome tvrde da Evropska unija kasni u globalnoj AI trci i da bi prozor za hvatanje priključka mogao da se zatvori brže nego što itko misli. Ulaganja EU u AI infrastrukturu su, prema njihovoj procjeni, 10 do 100 puta premala. Za firme u regionu, ovo nije apstraktna debata o evropskoj politici. Direktno utiče na to koji alati će biti dostupni, po kojim cijenama i pod kojim pravilima.

• Osam istraživača objavilo je "Europe 2031" poziv na masovnu evropsku AI mobilizaciju
• EU kontroliše samo 5% globalnih računarskih kapaciteta; SAD drži 80%
• Upozorenje: bez akcije, do 2031. Evropa bi mogla birati između SAD i Kine
• Prijedlozi: masovna ulaganja u infrastrukturu, koalicija zemalja, fokus na fizički AI i robotiku
• Prozor za promjenu zatvara se za pet godina ne deset

Šta se tačno desilo

Esej "Europe 2031" nije vladina studija ni zvanični EU dokument. To je naučni mišljenje grupe istraživača koji su odlučili da izađu iz akademskog okvira i direktno se obrate kreatorima politike.

Centralna teza je jasna evropski lideri su pogrešno procijenili brzinu AI trke i reagovali prekasno, presporo i premalo. Rezultat? EU nema ni jedan frontier AI model koji bi mogao da se takmiči sa OpenAI GPT-om ili Google Geminijem, a posjeduje svega 5% globalnih računarskih kapaciteta za trening velikih modela. SAD drži 80%.

Autori skiciraju hipotetičnu sliku 2031. godine u kojoj SAD dominira kognitivnim AI-em (jezički modeli, analiza, planiranje), Kina prednjači u robotici i fizičkom AI-u, a Evropa stoji između bez poluge, prisiljena da bira stranu ili, kako autori kažu, "uvene u izolaciji".

Kontekst i konkurencija

Esej se pojavljuje u trenutku kada EU tek prolazi kroz implementaciju AI Akta (AI Act) prvog sveobuhvatnog zakona o vještačkoj inteligenciji na svijetu. Kritičari tog zakona su oduvijek upozoravali da je EU skrenula fokus na regulaciju umjesto na razvoj.

Argument istraživača ide dalje nije samo pitanje propuštene prilike, nego pitanje suverenosti. Ako sva AI infrastruktura stoji u Americi, ko tačno donosi odluke o algoritmima koji upravljaju EU kreditima, zdravstvenim sistemima, pravosudjem?

Esej poziva na koalicijsku strategiju grupisanje EU zemalja zajedno sa drugim zaostalim nacijama da bi se povećala kolektivna pregovaračka moć i ubrzala ulaganja u infrastrukturu. Ovo u velikoj mjeri echoa Citrini Research esej "The 2028 Global Intelligence Crisis", koji istražuje sličnu hipotetičku budućnost za Ameriku i globalni AI sistem.

Naša perspektiva šta ovo znači za region

Za firme u Bosni, Srbiji, Hrvatskoj i regionu ovo nije evropski problem koji se tiče negdje drugog. Ovo je direktno pitanje od čega ćete koristiti AI alate narednih pet godina i hoće li ti alati biti pristupačni, povoljni i prilagođeni lokalnom tržištu.

Kratkoročno (naredne 2-3 godine) Ništa se dramatično ne mijenja. OpenAI, Google i Anthropic i dalje nude globalni API pristup. Cijene su iste za firmu u Banjoj Luci i firmu u San Franciscu. Ovo je dobro regionalne firme imaju identičan pristup kao multinacionalke.

Srednji rok (3-5 godina): Ako EU počne aktivno graditi vlastitu AI infrastrukturu i to dovede do novih compliance zahtjeva za "EU-made" AI alate u javnom sektoru i fintech-u, firme koje rade sa EU klijentima morat će pratiti ova pravila. Za softverske kompanije iz regiona koje razvijaju za EU tržište ovo bi moglo značiti promjene u ugovornim obavezama ranije nego što se čini.

Fizički AI i prerađivačka industrija: Autori posebno ističu "physical AI revolution" robotiku, automatizaciju u proizvodnji, autonomne sisteme. Region ima značajnu prerađivačku industriju. Firma koja uvozi strojeve iz Njemačke narednih pet godina vjerovatno uvozi i AI-om upravljanu opremu. Lokalno znanje za servisiranje, prilagođavanje i integraciju takvih sistema postaje konkurentska prednost i praznina koja već postoji.

Za one koji prate fondove gdje pametna Evropa počne ulagati u AI infrastrukturu, tamo prate i EU fondovi i tendering procesi. Balkan koji je u procesu pridruživanja EU ima interes da prati ovu debatu aktivno, ne reaktivno.

Zaključak

Esej "Europe 2031" je vjerovatno previše ambiciozan da bi bio ostvaren u cijelosti masovna koalicijska EU compute infrastruktura ne nastaje brzo. Ali osnovna poruka je realna i konkretna ko gradi AI infrastrukturu, taj postavlja pravila. Firme i institucije u regionu trebaju planirati poslovanje u okruženju gdje AI infrastruktura nije neutralna, nego geopolitički obojana.

Šta pratiti: da li će EU u narednih 12 do 18 mjeseci pokrenuti konkretne programe finansiranja računarskih kapaciteta, i hoće li mehanizmi za pridružene i kandidatske zemlje biti uključeni od početka ili naknadno.

Ako želiš da svake sedmice dobiješ AI vijesti prevedene na konkretno šta ovo znači za tvoj posao, ne za Silicon Valley prijavi se na AI Balkan newsletter.