EU AI Act se primjenjuje od 2. avgusta, kazne do 15 miliona eura
Evropska komisija je 2. avgusta počela zvanični nadzor nad primjenom AI Act-a. Od istog dana chatbot mora reći da je mašina, deepfake mora biti označen, a AI sadržaj mora nositi mašinski čitljivu oznaku. Evo šta to konkretno znači za firmu iz regiona koja ima klijente u EU.
Evropska komisija je počela nadzor, a chatbotovi i AI sadržaj od danas moraju nositi oznaku.
EU AI Act je 2. avgusta 2026. prešao iz faze pisanja pravila u fazu nadzora. Kancelarija za AI pri Evropskoj komisiji, zajedno sa nacionalnim organima država članica, od danas može tražiti tehničku dokumentaciju, ocjenjivati modele, nalagati korektivne mjere i izricati kazne. Istog dana počela je i primjena pravila o transparentnosti, pa chatbot mora reći da je mašina, a AI sadržaj mora nositi oznaku. Za firme iz regiona koje imaju klijente ili korisnike u EU, ovo više nije tema za sljedeću godinu.
- Od 2. avgusta 2026. Kancelarija za AI i nacionalni organi zvanično nadziru primjenu EU AI Act-a.
- Chatbotovi i drugi interaktivni AI sistemi moraju korisniku reći da razgovara sa vještačkom inteligencijom, a ne sa čovjekom.
- Deepfake sadržaj mora biti vidljivo označen, a AI generisan ili izmijenjen sadržaj mora nositi mašinski čitljivu oznaku.
- Kazne za obaveze transparentnosti idu do 15 miliona eura ili 3 odsto globalnog godišnjeg prihoda.
- Preko 180 organizacija već je potpisalo Kodeks prakse o transparentnosti AI sadržaja.
Šta se tačno desilo
Evropska komisija je 2. avgusta počela da sprovodi ključne odredbe AI Act-a. Do sada je zakon postojao, ali je nadzor bio u fazi pripreme. Od danas Kancelarija za AI ima praktična ovlašćenja prema onima koji prave i onima koji koriste AI sisteme.
Pravila o transparentnosti su dio koji najviše dodiruje obične firme. Tri obaveze su konkretne. Prva, ako na sajtu imate chatbota ili glasovnog asistenta, korisnik mora jasno znati da razgovara sa mašinom. Druga, deepfake sadržaj, dakle slika, video ili zvuk koji je napravljen ili izmijenjen uz pomoć AI-ja, mora biti označen. Treća, AI generisan sadržaj mora nositi mašinski čitljivu oznaku, kako bi ga automatski sistemi mogli prepoznati.
Kazne za kršenje obaveza transparentnosti i obaveza koje se odnose na modele opšte namjene idu do 15 miliona eura ili 3 odsto globalnog godišnjeg prihoda, zavisno od toga koji je iznos veći. Za male firme i startape predviđene su blaže gornje granice. Zabranjene prakse nose još oštrije kazne.
Za modele opšte namjene, one koji pokreću alate poput ChatGPT-a ili Gemini-ja, obaveze idu dalje. Svi dobavljači moraju voditi propisanu dokumentaciju i staviti je na raspolaganje nadležnim organima i firmama koje na njihovim modelima grade svoje proizvode. Uz to, moraju imati politiku autorskih prava i objaviti dovoljno detaljan sažetak sadržaja korišćenog za treniranje modela. Najnapredniji modeli, oni koji nose sistemski rizik, imaju dodatne obaveze vezane za velike štete, uključujući hemijske, biološke i sajber rizike.
Počela je i primjena zabrane pojedinih praksi. Zabranjeni su sistemi koji manipulišu ljudima, koji zloupotrebljavaju ranjivosti pojedinaca i koji ljude nepravedno ocjenjuju na način koji ugrožava njihova prava.
Nadzor je podijeljen. Kancelarija za AI pokriva sisteme koje nudi isti dobavljač kao i osnovni model, kao i sisteme ugrađene u velike platforme i pretraživače označene po Aktu o digitalnim uslugama. Nacionalni organi država članica pokrivaju ostale AI sisteme, a Evropski nadzornik za zaštitu podataka pokriva institucije EU. Komisija je uz to pokrenula alat za pritužbe i alat za uzbunjivače, pa svako može prijaviti sumnju na kršenje pravila.
Kontekst i konkurencija
Isti dan nije slučajno izabran ni u Kaliforniji. Tamošnji zakon o transparentnosti vještačke inteligencije, poznat kao SB 942, takođe je stupio na snagu 2. avgusta 2026. Prvobitno je trebalo da počne 1. januara 2026, ali je izmjena poznata kao AB 853 pomjerila rok baš da bi se poklopio sa evropskim.
Kalifornijski zakon obavezuje velike dobavljače generativne vještačke inteligencije, one sa preko milion mjesečnih korisnika u toj državi, na tri stvari. Moraju ponuditi besplatan javni alat kojim svako može provjeriti da li je neki sadržaj napravljen njihovim sistemom. Moraju u slike, video i zvuk ugraditi skrivenu oznaku porijekla koju je teško ukloniti. I moraju korisniku dati mogućnost da na sadržaj doda vidljivu oznaku da je AI generisan. Kazna je 5.000 dolara po prekršaju, a svaki dan nepoštovanja računa se kao poseban prekršaj.
Praktična posljedica je da će alati koje svi koristimo, od ChatGPT-a do generatora slika i glasa, morati da ugrađuju oznake porijekla. To se ne dešava zato što je neko u regionu tako odlučio, nego zato što se dvije najveće regulative na svijetu poklapaju u istom tehničkom standardu.
Naša perspektiva, šta ovo znači za region
Prvo pitanje koje svako postavi glasi, da li se ovo tiče firme iz Bosne i Hercegovine ili Srbije. Hrvatska je u EU, pa je odgovor tamo jasan. Za ostale, odgovor zavisi od toga gdje su vam korisnici. AI Act ne gleda gdje je firma registrovana, nego gdje se rezultat rada koristi. Ako vaš chatbot razgovara sa korisnikom u Njemačkoj ili Austriji, pravila se tiču i vas.
Za marketing agenciju u regionu koja pravi sadržaj za klijente u EU, ovo znači dvije konkretne stvari. Sve AI generisane slike i video materijali koje isporučujete moraju biti označeni, a ta oznaka ne smije biti samo tekst u opisu posta koji se lako obriše. Drugo, u ugovoru sa klijentom sada je pametno imati stavku koja jasno kaže koji dio isporuke je AI generisan. Kad se pojavi pitanje odgovornosti, taj papir vrijedi više od objašnjenja.
Za firmu koja ima chatbota na sajtu ili na Viberu, posao je manji nego što zvuči. Potrebna je jedna rečenica na početku razgovora koja kaže da korisnik piše sa automatskim asistentom i da može tražiti da ga preuzme čovjek. To je izmjena od pola sata rada, a rješava obavezu koja je od danas na snazi.
Za firme koje koriste AI u zapošljavanju, dakle za filtriranje CV-jeva ili analizu snimaka razgovora, pravila su strožija i tu se ne isplati improvizovati. Ti sistemi ulaze u kategoriju sa dodatnim obavezama, pa prije nego što uvedete takav alat provjerite šta tačno radi sa podacima kandidata.
Pročitaj i:
Vladimir Sukara
Zaključak
Sljedeći rokovi već su poznati. Od 2. decembra 2026. na snagu stupaju zabrane AI sistema koji prave seksualno eksplicitan sadržaj bez pristanka i materijal koji prikazuje zloupotrebu djece. Pravila za sisteme visokog rizika pomjerena su na 2. decembar 2027, a ona za sisteme ugrađene u regulisane proizvode na 2. avgust 2028.
Ono što treba pratiti u narednim mjesecima je koliko će države članice zaista opremiti svoje nadzorne organe. Zakon je na snazi, ali njegova oštrina zavisi od toga ko ga sprovodi i sa kojim resursima.
Ako želiš da svake sedmice dobiješ AI vijesti prevedene na jezik konkretnih poslovnih posljedica, a ne na jezik najava, prijavi se na AI Balkan newsletter.
Izvori
- Evropska komisija, Commission starts enforcing AI Act rules and new transparency requirements on 2 August, 31. jul 2026.
- Business Today, EU's AI Act goes live, 2. avgust 2026.
- EUalive, EU begins enforcing AI Act as transparency rules for chatbots and deepfakes take effect, 31. jul 2026.
- AI Laws by State, California AI Transparency Act (SB 942), 28. april 2026.
