EU AI Act ublažen, najstroža pravila idu u decembar 2027
AI Omnibus je stupio na snagu 27. jula i pomjerio najstroža pravila EU AI Act-a na decembar 2027. Firme dobijaju šesnaest mjeseci više, ali obaveza označavanja AI sadržaja od 2. avgusta ostaje. Šta to znači za firme u regionu koje rade za klijente u Uniji.
AI Omnibus je stupio na snagu 27. jula i firmama dao šesnaest mjeseci više, ali obaveze označavanja AI sadržaja od avgusta ostaju.
Evropska komisija je 27. jula objavila da je AI Omnibus stupio na snagu. To je paket izmjena EU AI Act-a koji pomjera rokove i skida dio administracije sa firmi. Najstroža pravila za visokorizične AI sisteme, umjesto ovog avgusta, počinju da važe 2. decembra 2027, a za AI ugrađen u fizičke proizvode tek 2. avgusta 2028. Za firme u regionu koje rade za klijente u Evropskoj uniji, ovo je dobijeno vrijeme, ali nije oproštaj.
- AI Omnibus, paket izmjena EU AI Act-a, stupio je na snagu 27. jula 2026.
- Pravila za visokorizične AI sisteme pomjerena su na 2. decembar 2027.
- Za AI ugrađen u mašine, igračke i liftove rok je 2. avgust 2028.
- Olakšice koje su važile samo za male firme proširene su na firme srednje veličine.
- Obaveza AI pismenosti zaposlenih pretvorena je u neobavezujuću preporuku.
Šta se tačno desilo
AI Omnibus je predložen 19. novembra 2025. kao dio šireg digitalnog paketa. On ne ukida EU AI Act, nego mu mijenja rokove i skida dio papirologije.
| Obaveza | Rok primjene |
|---|---|
| Transparentnost (chatbot mora reći da je mašina, označavanje AI sadržaja) | 2. avgust 2026. |
| Visokorizični AI sistemi (odabir kandidata, kreditno bodovanje, obrazovanje) | 2. decembar 2027. |
| AI ugrađen u fizičke proizvode (mašine, igračke, liftovi) | 2. avgust 2028. |
Mijenja se još nekoliko stvari. Olakšice koje su do sada važile samo za male firme sada se odnose i na firme srednje veličine, one koje su prerasle definiciju malog preduzeća. Uvodi se regulatorni sandbox na nivou cijele Unije, kontrolisano okruženje u kojem firme mogu testirati AI sisteme pod nadzorom regulatora, bez straha od kazne. Ukida se obaveza upisa izuzetih AI sistema u centralnu bazu Unije, kao i obaveza jedinstvenog plana praćenja sistema poslije puštanja u rad. Obaveza AI pismenosti zaposlenih, koja je do sada bila propisana, sada je samo preporuka, a Komisija i države članice preuzimaju veći dio tog posla.
Dva dijela idu u suprotnom smjeru, ka strožem. Zabranjuju se AI sistemi koji prave nekonsenzualni seksualno eksplicitan sadržaj. AI kancelarija Evropske unije dobija šire ovlašćenje nad sistemima koji su ugrađeni u velike internet platforme i pretraživače.
Kontekst i konkurencija
Popuštanje nije došlo iz vedra neba. Evropska industrija je mjesecima upozoravala da Akt, u obliku u kojem je usvojen, stavlja evropske firme u lošiju poziciju u odnosu na američke i kineske konkurente, koji takva pravila nemaju. Komisija je odgovorila paketom koji zadržava zabrane i zaštitu ljudi, a olakšava administraciju.
Zanimljivo je i šta nije odloženo. Obaveze transparentnosti i dalje počinju da važe 2. avgusta 2026, dakle za manje od dvije sedmice. To znači da chatbot mora korisniku odmah reći da je mašina, a da AI generisan ili izmijenjen sadržaj koji prikazuje stvarne osobe i događaje mora biti označen. Pravne analize pominju dodatnu odgodu do decembra 2026. za tehnički dio, mašinski čitljivo označavanje generisanog sadržaja, ali to svaka firma treba da provjeri za svoj konkretan slučaj. Kazne za kršenje obaveza transparentnosti idu do 15 miliona evra ili 3 odsto godišnjeg svjetskog prometa.
Naša perspektiva, šta ovo znači za region
Bosna i Hercegovina, Srbija i Crna Gora nisu u Evropskoj uniji, ali to firme ne izuzima. Akt važi i za firmu izvan Unije ako njen AI sistem koriste ljudi unutar Unije. Softverska kuća iz Banje Luke ili Novog Sada koja isporučuje AI rješenje njemačkom ili austrijskom klijentu potpada pod ista pravila kao i firma iz Minhena.
Za softverske firme i agencije, ovo je konkretno dobijeno vrijeme. Agencija koja klijentu u Njemačkoj pravi AI alat za pregled prijava na posao imala je rok ovog avgusta. Sada ima do decembra 2027, dakle šesnaest mjeseci više za tehničku dokumentaciju, procjenu rizika i nadzor nad sistemom. Ali chatbot na sajtu tog istog klijenta mora od 2. avgusta jasno reći da je mašina, a to je izmjena od jedne rečenice koju nema smisla odgađati.
Za firme koje su odustale od AI projekta zbog roka, prostor se otvorio. Ako ste u proljeće zaključili da nema vremena da se posao uradi kako treba, sada ga ima. Ko čeka decembar 2027. da uopšte počne, dočekaće isti problem, samo šesnaest mjeseci kasnije.
Zaključak
Poruka Brisela je da pravila ostaju, ali da su rokovi realniji. Vrijedi pratiti dvije stvari, kako će nacionalni regulatori u regionu preslikati ova pravila u domaće zakone, i hoće li se odgoda ponoviti pred decembar 2027. Za firmu koja već radi za tržište Unije, najsigurniji potez je da se prema pravilima ponaša kao da odgode nema.
Pročitaj i:
Vladimir Sukara
Ako želiš da svake sedmice dobiješ ovakve AI vijesti prevedene na jezik konkretne koristi za tvoj posao, prijavi se na AI Balkan newsletter.
Izvori
- Evropska komisija, AI Omnibus enters into force, 27. juli 2026: digital-strategy.ec.europa.eu
- Evropska komisija, Digital Omnibus on AI Regulation Proposal, 19. novembar 2025: digital-strategy.ec.europa.eu
- EUR-Lex, puni tekst propisa, 27. juli 2026: eur-lex.europa.eu
