Kandidati sami uče AI vještine brže nego firme obučavaju

ICIMS istraživanje na 1.000 kandidata pokazuje da samostalno učenje raste, dok ulaganje poslodavaca u AI obuku stoji u mjestu.

Novo istraživanje platforme ICIMS, sprovedeno na 1.000 američkih tražilaca posla i potkrijepljeno podacima sa 3,1 milion korisnika i 691 milion profila kandidata, pokazuje da 47 posto ljudi koji traže posao aktivno gradi AI vještine - najčešće samostalno, van posla. Obuka koju obezbjeđuju poslodavci ostala je zaglavljena na oko 16 posto već drugu godinu zaredom. Za firme koje se oslanjaju na AI alate u selekciji kandidata, ovo znači da opšta AI pismenost više ne garantuje ono što firma zapravo traži - a to direktno poskupljuje i usporava zapošljavanje.

• ICIMS je anketirao 1.000 tražilaca posla u SAD-u i ukrstio odgovore sa podacima 3,1 milion korisnika platforme, 691 milion profila kandidata i Lightcast podacima o oglasima za posao.
• 47 posto kandidata je u posljednjih šest mjeseci gradilo AI vještine, od čega 30 posto potpuno samostalno oba broja su porasla u odnosu na godinu ranije.
• Obuka koju plaćaju poslodavci ostala je na oko 16 posto, bez promjene drugu godinu zaredom.
• Samo 18 posto kandidata ima vještine pisanja efikasnih upita za AI alate (prompt inženjering), a tek 17 posto zna da radi sa mašinskim učenjem - većina zna samo osnovno korišćenje alata poput ChatGPT-a.
• 42 posto kandidata bi radije prihvatilo posao u firmi koja nudi AI obuku, a 14 posto bi za to prihvatilo i nižu platu.

Šta je tačno istraživanje pokazalo

Platforma za regrutaciju ICIMS je objavila analizu zasnovanu na anketi među 1.000 tražilaca posla u SAD-u, dopunjenu sopstvenim podacima sa 3,1 milion korisnika platforme i 691 milion profila kandidata, kao i podacima kompanije Lightcast o oglasima za posao u SAD-u, Velikoj Britaniji, Francuskoj i na Bliskom istoku.

Glavni nalaz: ljudi koji traže posao ubrzano uče AI vještine, ali uglavnom sami. 47 posto ispitanika je u posljednjih šest mjeseci radilo na AI vještinama, u odnosu na 41 posto godinu ranije. Od toga, 30 posto se samostalno obučavalo - preko besplatnih kurseva, videa ili isprobavanjem alata - naspram 22 posto prošle godine. Nasuprot tome, procenat kandidata koji su AI vještine dobili kroz obuku poslodavca ostao je na oko 16 posto, praktično nepromijenjen.

Problem je što ta samostalno stečena AI pismenost najčešće ne ide dublje od osnovnog korišćenja alata. 61 posto kandidata koji su gradili AI vještine zna da koristi opšte alate poput ChatGPT-a, Copilot-a ili Gemini-ja, ali samo 18 posto ima razvijene vještine pisanja upita, a tek 17 posto ima znanje iz mašinskog učenja ili razvoja modela. Istovremeno, 45 posto kandidata se susreće sa zahtjevom za poznavanjem generativnog AI-ja u poslovima koje žele, iako takvi poslovi čine tek 4 posto ukupne ponude posla u SAD-u.

Za firme koje se oslanjaju na AI alate za skrining prijava, ovo stvara praktičan problem: sistem koji traži "poznavanje AI-ja" kao ključnu riječ neće razlikovati kandidata koji zna da postavi dobar upit ChatGPT-u od onog koji zna da trenira model - a razlika u vrijednosti za firmu je ogromna.

Kontekst i konkurencija

Nalaz se uklapa u širi trend koji prate i druge platforme za zapošljavanje. LinkedIn i Indeed su tokom 2026. proširili svoje alate za provjeru vještina kandidata upravo zato što se pokazalo da sertifikati i samoprijavljene vještine na profilu često precjenjuju stvarno znanje. Istovremeno, istraživanje IBM instituta među direktorima ljudskih resursa pokazuje da 57 posto direktora kritičko razmišljanje i nadzor nad AI-jem smatra ključnom vještinom - a to je upravo ono što opšta AI pismenost sa ICIMS liste ne mjeri.

Razlika između ICIMS pristupa i konkurencije je u fokusu na brzinu selekcije: sa prosječno 30 prijava po oglasu i 40 dana potrebnih da se pozicija popuni, ICIMS argumentuje da firmama treba tehnologija koja identifikuje stvarne, provjerene AI vještine ranije u procesu, a ne dodatni sloj AI alata koji samo filtrira po ključnim riječima iz CV-ja.

Naša perspektiva šta ovo znači za firme u regionu

Za firme u regionu, ovaj jaz između onoga što kandidati misle da znaju i onoga što firma stvarno treba, direktno utiče na trošak i brzinu zapošljavanja.

Uzmimo IT ili marketing agenciju sa 30 zaposlenih koja u oglasu traži "poznavanje AI alata" za novu poziciju. Ako se selekcija oslanja samo na to da li kandidat pomene ChatGPT u CV-ju, agencija će dobiti gomilu prijava koje sve izgledaju slično, a razlika između kandidata koji zna da napiše efikasan upit i onog koji zna da poveže AI alat sa internim sistemom firme ostaje nevidljiva do samog razgovora. Rješenje nije skuplji AI alat za skrining, nego jedno konkretno pitanje ili kratak praktičan zadatak u drugom krugu razgovora koji pokazuje stvarnu vještinu, ne uopštenu.

Za proizvodnu ili trgovinsku firmu koja teško nalazi kandidate za administrativne ili planerske pozicije, podatak da 42 posto kandidata radije bira firmu koja nudi AI obuku, a 14 posto bi zbog toga prihvatilo i nižu platu, otvara jeftin način da se firma izdvoji na tržištu rada. Firma sa 40 zaposlenih koja mjesečno troši 300 do 500 eura na oglase za teško popunjive pozicije može dio tog budžeta preusmjeriti na kratak, praktičan kurs AI alata za postojeće i nove zaposlene - trošak je sličan, ali efekat na privlačenje kandidata je, prema ovom istraživanju, direktno mjerljiv.

Uslužne firme - knjigovodstvo, pravni savjeti, konsalting koje traže mlađe kandidate treba da računaju da će skoro polovina njih već dolaziti sa nekim AI iskustvom. Pitanje za firmu nije da li kandidat "zna AI", nego da li zna da ga primijeni na konkretne zadatke te firme, što se provjerava razgovorom, ne CV-jem.

Istraživanje jasno pokazuje da će se jaz između samostalno stečenih i stvarno potrebnih AI vještina samo povećavati dok poslodavci ne počnu ozbiljnije da ulažu u obuku i provjeru vještina, umjesto da se oslanjaju na to da će tržište to riješiti samo. Firme koje prve ponude konkretnu, praktičnu AI obuku kao dio ponude posla, imaće prednost u privlačenju kandidata prije nego što to postane standard.

Ako želite da pratite kako se mijenjaju očekivanja na tržištu rada zbog AI-ja, prijavite se na AI Highlights newsletter svake sedmice donosimo pregled vijesti važnih za firme u regionu.