Stanford najavljuje kraj AI hajpa: 2026. godina u znaku mjerljivih rezultata i evaluacije

Institut Stanford HAI objavio je prognoze za 2026. godinu, najavljujući prelazak sa nerealnih očekivanja na strogo praćenje metrika i stvarne poslovne efikasnosti.

Vrijeme nekritičkog usvajanja vještačke inteligencije se završava. Prema novom izvještaju Stanford Institute za Human-Centered AI (HAI), 2026. godina označiće prekretnicu u kojoj kompanije prestaju testirati šta AI "može" i počinju mjeriti šta AI zapravo "isporučuje". Fokus se pomjera sa širokih modela na specifične zadatke, mjesečne izvještaje o produktivnosti i preciznu analizu troškova u realnim radnim procesima.

Ukratko

• Kraj ere evanđelizacije i početak ere evaluacije kroz precizne metrike.
• AI suverenitet postaje ključan globalni trend uz fokus na lokalno čuvanje podataka.
• Prelazak sa ogromnih na manje, visoko kurirane i efikasnije setove podataka.
• Uvode se ekonomski kontrolni paneli (dashboards) za praćenje produktivnosti u realnom vremenu.
• Medicina i pravo dobijaju specijalizovane benchmarke za preciznu evaluaciju ishoda.

Tehnički detalji i operativni zaokret

Stanford naglašava da dosadašnja pitanja o tome da li modeli mogu pisati ili programirati više nisu korisna za inženjere. Umjesto toga, uvode se metrike na nivou zadatka (task-level metrics). Ključni tehnički pomak u 2026. godini biće razvoj metoda za "otvaranje crne kutije" neuralnih mreža, posebno u nauci i medicini.

Umjesto oslanjanja isključivo na ogromne modele koji troše previše resursa, fokus se prebacuje na manje, efikasnije modele trenirane na visokokvalitetnim podacima. U medicini se očekuje "ChatGPT momenat" zahvaljujući self-supervised učenju koje dramatično smanjuje troškove treninga jer ne zahtijeva skupe ekspertske oznake za svaki podatak.

Analiza tržišta i AI suverenitet

Na globalnom nivou, 2026. donosi uspon AI suvereniteta. Države će nastojati da smanje zavisnost od američkih provajdera pokretanjem sopstvenih LLM-ova na lokalnoj infrastrukturi. Investicije u ogromne data centre nastavljaju rasti, ali analitičari upozoravaju na "špekulativni balon" jer kapital ne može vječno biti zarobljen u infrastrukturi bez jasnih dokaza o povratu investicije (ROI).

Kompanije poput Nvidia i OpenAI agresivno će nuditi rješenja koja omogućavaju obradu podataka unutar državnih granica kako bi odgovorile na regulatorne zahtjeve. Tržište će biti preplavljeno AI rješenjima, ali će preživjeti samo ona koja dokažu efikasnost u specifičnim radnim procesima, poput billing sistema, upravljanja dokumentacijom i korisničke podrške.

Naša perspektiva

Za IT sektor i poslovnu zajednicu na Balkanu, ovaj zaokret znači prelazak sa eksperimentisanja na strogu poslovnu odgovornost. Lokalne kompanije više ne bi trebale kupovati AI rješenja "u paketu" bez jasnih KPI-eva.

1. Prilika za developere: Otvara se ogroman prostor za razvoj specifičnih, lokalizovanih rješenja koja poštuju zakone o privatnosti i suverenitetu podataka, što je kritično za bankarski i javni sektor u regiji.
2. Edukacija kadrova: Fokus se seli sa prompt engineeringa na data curation i evaluaciju modela. Regionalnim IT firmama će trebati stručnjaci koji znaju mjeriti ROI implementiranog AI rješenja.
3. Smanjenje troškova: Primjena manjih, specijalizovanih modela umjesto skupih API-jeva velikih korporacija može značajno smanjiti operativne troškove za domaće firme.

Zaključak

Godina 2026. neće biti godina tehnoloških čuda, već godina tehnološke zrelosti. Fokus na mjerljive rezultate, ekonomsku isplativost i suverenitet podataka prisiliće kompanije da AI posmatraju kao svaki drugi poslovni alat kroz prizmu efikasnosti i profita. Pobjednici će biti oni koji prvi implementiraju sisteme za mjerenje stvarnog uticaja vještačke inteligencije na svoje poslovanje.