Stanford AI Index 2026: generativni AI vrijedi $172 milijarde godišnje

Godišnji izvještaj Stanfordovog instituta za AI bilježi rekordne ekonomske cifre, historijsku brzinu adopcije i zabrinjavajući rascjep između onoga što korisnici rade s AI i onoga što institucije znaju o tome.

Stanford AI Index 2026, najdetaljniji godišnji pregled stanja u oblasti vještačke inteligencije, donosi cifre koje mijenjaju perspektivu o tome gdje se AI zapravo nalazi danas. Generativni AI alati donose 172 milijarde dolara godišnje u vrijednosti za potrošače u SAD-u, trostruko više nego godinu ranije. Četiri od pet studenata i učenika u SAD-u koristi AI za školske zadatke, ali samo 6% nastavnika kaže da škola ima jasna pravila o tome. Za poslovnu publiku u regionu koja se pita gdje stojimo i koliko brzo treba reagovati, ovaj izvještaj daje jasniji odgovor od bilo koje projekcije.

• Generativni AI donosi 172 milijarde dolara godišnje u vrijednosti za potrošače u SAD-u, trostruko više nego prethodne godine
• AI adopcija dostigla 53% populacije za svega tri godine, brže od personalnog računara ili interneta
• 4 od 5 studenata i učenika u SAD-u koristi AI za školu, samo 6% nastavnika ima jasna pravila
• Zapošljavanje mladih softverskih programera (22 do 25 godina) palo skoro 20% od 2024. godine
• Transparentnost velikih AI modela pada: prosječan rezultat indeksa transparentnosti pao sa 58 na 40 bodova
• Globalna korporativna ulaganja u AI dostigla 581,7 milijardi dolara u 2025. godini

Ekonomska vrijednost koja se ne može ignorisati

Svake godine Stanford HAI (Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence) objavljuje AI Index, koji prati razvoj od 2017. godine. Ovogodišnje izdanje dolazi s mjerljivim dokazom da je AI prešao iz faze eksperimenta u fazu ekonomske realnosti.

Procjena od 172 milijarde dolara godišnje odnosi se isključivo na vrijednost koju generativni AI donosi potrošačima u Sjedinjenim Državama, i to uglavnom za alate kojima pristupaju besplatno ili po niskoj cijeni. Medijalna vrijednost po korisniku se utrostručila između 2025. i 2026. godine. Da se razumijemo ovo nije prihod AI kompanija, nego ekonomska vrijednost koju korisnici dobijaju iz tih alata.

Ono što prati tu cifru je podatak o brzini adopcije. Generativni AI dostigao je 53% populacije za samo tri godine od masovnog lansiranja. Personalni računar za isti nivo adopcije trebao je deset godina. Internet oko sedam. Brzina nije isto što i vrijednost, ali u kombinaciji s cifrom od 172 milijarde dolara, govori da ovo nije balon koji se naduvava već ekonomska transformacija koja se već odvija.

Adopcija je nejednaka, a jaz se širi

Globalna slika nije uniformna. Singapur i Ujedinjeni Arapski Emirati bilježe veći udio od očekivanog s obzirom na veličinu ekonomije. SAD je na 24. mjestu po stopi adopcije, s 28,3% populacije. U regijama s nižim BDP-om po glavi stanovnika, adopcija sporo raste bez aktivnih politika edukacije i pristupa alatima.

Paralela s ovim je priča o investicijama. SAD je u 2025. godini u AI uložio 285,9 milijardi dolara, 23 puta više od Kine na drugom mjestu s 12,4 milijardi dolara. Kina tu razliku donekle nadoknađuje državnim fondovima koji nisu direktno vidljivi u statistici privatnih ulaganja, ali rascjep ostaje dramatičan.

Što se tiče samih sposobnosti modela, izvještaj bilježi da su američki i kineski modeli nekoliko puta mijenjali mjesta na vrhu rang-lista od početka 2025. godine. Anthropicov vodeći model trenutno vodi za samo 2,7 posto. To nije ista dominacija kakva je postojala ranije.

Škole kasne, mladi radnici pogođeni prvi

Rascjep između onoga što se dešava i onoga što institucije znaju o tome posebno je vidljiv u obrazovnom sistemu. Osam od deset studenata i učenika u SAD-u koristi AI za školske zadatke. Samo polovina osnovnih i srednjih škola ima ikakve politike o AI. I samo 6% nastavnika kaže da su te politike jasne.

To znači da mladi ljude uče vještinu koja im je svakodnevna, ali bez ikakvog metodološkog okvira koji bi im pomogao da je koriste bolje ili kritičnije.

Istovremeno, izvještaj bilježi da je zapošljavanje mladih softverskih programera u dobi od 22 do 25 godina palo skoro 20% od 2024. godine, dok broj starijih kolega raste. Isti obrazac pojavljuje se u korisničkoj podršci i drugim zanimanjima s visokim udjelom AI izloženosti. Kompanije planiraju ubrzati ove promjene, ne usporiti ih.

Transparentnost modela, koja je ionako bila niska, nastavlja da pada. Prosječna ocjena na Foundation Model Transparency Index pala je sa 58 na 40 bodova. Najmoćniji modeli danas otkrivaju najmanje informacija o sebi.

Naša perspektiva šta ove cifre znače za region

Ove cifre su američki podaci, ali signal koji nose je regionalan.

Za direktore i preduzetnike koji su još u fazi "razmatranja" AI u poslovanju: adopcija brža od interneta znači da nema čekanja na "zreliju fazu". Firme koje su u 2026. godini još uvijek u fazi eksperimenta, a ne u fazi operativne upotrebe, propuštaju period u kome konkurentska prednost je još moguća. Vrijednost od 172 milijarde dolara godišnje nastala je uglavnom od primjene alata dostupnih svima. To je poruka o tome ko je te alate počeo koristiti ranije i sistematičnije.

Za škole, obrazovne institucije i roditelje u regionu: ako je u SAD-u 80% učenika već u svakodnevnoj upotrebi bez jasnih pravila, situacija u regionu nije bolja jer institucije ovdje reaguju sporije. Pitanje nije hoće li učenici koristiti AI, nego ko će im objasniti kako da to rade na način koji im stvarno pomaže. Firme poput onih koje grade AI edukacijske programe za mlade imaju direktnu prigradu za ovu temu.

Za sve ostale: priča o 20-postotnom padu zapošljavanja mlađih programera nije alarmistički scenario. To je podatak iz 2025. godine za SAD. Kada isti trend stigne u region, doći će bez najave.

Zaključak

Stanford AI Index 2026 nije dokument koji najavljuje budućnost. On bilježi sadašnjost koja je već odmakla od mjesta gdje je većina percepcija stala. $172 milijarde vrijednosti, 53% adopcija za tri godine i generacija učenika koja koristi AI bez ikakvog okvira nisu trendovi za praćenje. Oni su polazna tačka za odluke koje firme i institucije trebaju donijeti već ove godine.

Izvještaj je javno dostupan na Stanford HAI portalu. Puni podaci na 400+ stranica nude daleko više od 12 sažetaka koji se citiraju u medijima.

Za sedmični pregled ovakvih izvještaja i konkretnih implikacija za biznis u regionu, prijavi se na AI Balkan newsletter.