EU objavila pravila označavanja AI sadržaja, važe od 2. avgusta
Od 2. avgusta svaki chatbot u EU mora reći da je mašina, a AI slike, video i deep fake moraju nositi oznaku. Evropska komisija objavila je smjernice koje objašnjavaju ko šta mora da uradi. Provjerili smo šta pravila znače za firme iz regiona koje posluju sa EU.
Evropska komisija je 20. jula usvojila smjernice koje objašnjavaju kako se označavaju chatbotovi, generisani sadržaj i deep fake. Obaveze počinju da važe 2. avgusta 2026.
Pravila EU za označavanje AI sadržaja ulaze u završnu fazu. Evropska komisija je 20. jula 2026. objavila smjernice uz član 50 AI Acta, propisa koji od 2. avgusta traži da korisnik uvijek zna kada razgovara sa mašinom i kada gleda sadržaj koji je napravila vještačka inteligencija (na engleskom artificial intelligence). Za firme iz regiona koje prodaju kupcima u EU ili tamo vode kampanje, ostalo je desetak dana za pripremu.
- Komisija je 20. jula usvojila smjernice za primjenu člana 50 AI Acta, a uz njih ide i kodeks prakse za označavanje sadržaja koji pravi AI.
- Obaveze transparentnosti važe od 2. avgusta 2026. za sve koji nude ili koriste AI sisteme na tržištu EU.
- Chatbot mora jasno staviti do znanja da korisnik ne razgovara sa čovjekom.
- Generisani audio, video i slike moraju nositi mašinski čitljivu oznaku, a deep fake i AI tekstovi o temama od javnog interesa moraju biti i vidljivo označeni.
- Kazne za kršenje ovih obaveza idu do 15 miliona evra ili 3 odsto globalnog godišnjeg prometa.
Šta se tačno desilo
AI Act razvrstava AI sisteme u četiri kategorije rizika. Član 50 pokriva sisteme kod kojih je glavni rizik obmana, dakle situacije u kojima čovjek ne zna da je s druge strane mašina ili da je sadržaj vještački. Smjernice objavljene 20. jula prvi put detaljno objašnjavaju ko je za šta odgovoran.
Pravila razlikuju dvije uloge. Provajder je onaj ko AI sistem razvija i stavlja na tržište, i on mora ugraditi obavještenje da je riječ o AI sistemu i mašinski čitljivu oznaku u sve što sistem generiše. Deployer je firma koja sistem koristi u svom poslu, i ona odgovara za vidljivo označavanje deep fake sadržaja i AI tekstova objavljenih o temama od javnog interesa.
Uz smjernice, Komisija je pripremila i kodeks prakse za obilježavanje AI sadržaja (Code of Practice on Transparency of AI-Generated Content). Kodeks je dobrovoljan alat koji firmama nudi konkretne tehničke načine da obaveze ispune, dok smjernice tumače šta zakon tačno traži.
Kontekst rok koji se ne pomjera
Datum 2. avgust 2026. odavno stoji u kalendaru AI Acta i Komisija ga uprkos pritiscima industrije nije pomjerila. Istog dana počinje primjena većine obaveza za visokorizične sisteme, a svaka država članica do tada mora imati bar jedan regulatorni sandbox (kontrolisano okruženje za testiranje AI sistema). Pravila za velike jezičke modele važe još od avgusta 2025.
Bosna i Hercegovina, Srbija i Crna Gora nisu članice EU, ali to ovdje ne pomaže. Pravila se primjenjuju na sve čiji sistemi ili sadržaj dopiru do korisnika u EU, potpuno isto kao što je GDPR obavezao i firme van Unije.
Naša perspektiva: šta ovo znači za region
Za marketinške agencije koje rade za klijente u EU ovo je najkonkretnija promjena od uvođenja GDPR-a. Agencija iz Sarajeva koja za hotel u Beču pravi kampanju sa AI vizualima i video spotovima mora obezbijediti da taj materijal nosi odgovarajuću oznaku. Ko to prebaci na "vidjećemo poslije", rizikuje da klijent kaznu proslijedi njemu kroz ugovor.
Za firme koje drže chatbot prema kupcima u EU pravilo je još jednostavnije. Turistička agencija iz Budve ili web prodavnica iz Novog Sada koja prodaje u Njemačku mora da podesi da se bot na početku razgovora predstavi kao AI. To je izmjena od jedne rečenice u podešavanjima, ali mora biti urađena prije 2. avgusta.
Vrijedi primijetiti i logiku EU pristupa. Umjesto da se oslanja na AI detektore, koji su se u praksi pokazali nepouzdanim, EU traži da oznaka bude ugrađena u sam sadržaj u trenutku nastanka.
Pročitaj i:
AIBalkan - vijesti o vještačkoj inteligenciji
Najčešća pitanja
Da li se pravila odnose na firme iz BiH i Srbije?
Da, ako njihov AI sistem ili sadržaj dopire do korisnika u EU. Sjedište firme nije presudno, presudno je gdje je korisnik.
Šta tačno mora biti označeno?
Chatbotovi se moraju predstaviti kao AI, generisani audio, video i slike moraju nositi mašinski čitljivu oznaku, a deep fake i AI tekstovi o temama od javnog interesa i vidljivu napomenu za čitaoca.
Kolike su kazne?
Za kršenje obaveza transparentnosti AI Act predviđa kazne do 15 miliona evra ili 3 odsto globalnog godišnjeg prometa, šta god je veće.
Šta dalje
Do 2. avgusta očekujemo talas obavještenja u chatbotovima i prve vidljive oznake na AI sadržaju velikih platformi. Realno je očekivati i da prve kazne stignu tek krajem godine, jer regulatori prvo ciljaju očigledne prekršaje velikih igrača. Firmama iz regiona pametnije je da označavanje uvedu odmah nego da testiraju koliko brzo EU regulatori rade.
Ako želiš da svake sedmice dobiješ AI vijesti i nova pravila prevedena na "šta ovo znači za tvoj posao", prijavi se na AI Balkan newsletter.
Izvori:
